UZMANINDAN HOME STUDIO ÖNERİLERİ

AZİZ BERK ERTEN (Ses Mühendisi)

Özellikle son 10 yılda dijital teknolojilerdeki hızlı gelişmenin sonuçlarından, müzik sektörünü en ilgilendireni şüphesiz "home studio" kavramının ortaya çıkışı oldu.

Bugün artık herkes "makul" bir yatırımla, kendi evinde, müzik prodüksiyonu yapabilecek ekipmanlara sahip olabiliyor. Bunun farkında olan donanım ve yazılım üreticileri firmalar da, her gün daha kolay kullanılabilen, daha az ayar gerektiren, kullanıcıyı detaylarla boğuşmaktansa müzik yapmaya teşvik eden ürünler ortaya koyuyorlar.

Bahsedilen "basitleştirilmiş" dünyada, kullanıcının "bihaber" olduğu kavramlardan ilki -ve en temeli- kaçınılmaz olarak sinyal akışının mantığı oluyor. Yapılan işin arka planı hakkında ne kadar bilgi sahibi olunursa, son ürüne o kadar hakim olunabilineceğini düşünerek; bu yazıda tipik bir stüdyoda dijital olarak kayıt edilen sesin, mikrofondan başlayarak dinleme monitörüne kadar kat ettiği yolu özetle anlatmaya çalışacağım.

Dijital ortamda kayıt yapan bütün stüdyolarda sinyal akışı temelde aynıdır: Mikrofondan gelen sinyal preanfi (preamplifier) tarafından güçlendirilerek analog/dijital dönüştürücüye (A/D converter) ulaşır. Daha sonra hard-disk'e kaydedilen "digital audio" verisi kullanılan yazılım (DAW - Digital Audio Workstation) tarafından istenildiği şekilde işlenerek, bu sefer dijitalden analoga çevrim yapan dönüştürücü (D/A converter) tarafından dinleme monitörlerine aktarılır. Bu süreçte unutulmaması gereken, elde edilecek sonucun sinyal yolu üzerindeki tüm bileşenlerin kalitesi ile doğrudan ilişkili olduğudur. Bu bileşenleri İngilizce adlarını ve en çok bilinen üretici firmalarını da belirterek kısaca açıklamaya çalışacağım.

- Mikrofon: Mikrofonlar akustik enerjiyi önce mekanik enerjiye, daha sonra da elektrik enerjisine dönüştüren çeviricilerdir (transducer). Bahsedilen dönüştürme işlemini yapış şekillerine göre "dinamik", "condenser" ve "ribbon"" olarak üç genel gruba ayrılabilirler. Kabaca, dinamik mikrofonlar yüksek ses seviyelerine daha dayanıklı iken, "condenser" mikrofonlar daha hassastırlar. "Ribbon" mikrofonlar ise "dinamik" mikrofonların kulağa daha yumuşak gelen frekans cevabı ile "condenser" mikrofonların hassasiyetini bir arada sunarlar. 

Mikrofonların diğer bir belirleyici özelliği ise etraflarındaki seslere olan duyarlılıklarıdır (pick-up pattern). "Omni" bir mikrofon 360 derecelik eksendeki tüm seslere eşit derecede hassasken, "cardioid" bir mikrofon tam karşısından gelen seslere, arkasından gelen seslere göre daha hassas olacaktır. Ayrıca "cardioid" mikrofonlar düşük frekanslardaki sesleri güçlendirme eğilimi gösterirler (proximity effect).

Piyasada hemen her bütçeye göre mikrofon bulmak mümkündür. Shure, AKG, RODE, Neumann en bilinen markalardan birkaçıdır.

- Preanfi (preamlifier): Mikrofon tarafından "mikrofon seviyesinde" elektrik sinyaline dönüştürülen "audio" sinyali, preanfi tarafından "line" seviyesine yükseltilir. -10 dBu "tüketici" (consumer) sinyal seviyesi, +4 dBv ise "professional" line seviyesidir. Preanfiler tasarımlarına göre değişik ses karakterlerine sahip olabilirler, ya da göreceli olarak daha "transparan" olarak nitelendirilebilinirler. Piyasada bulunan yüzlerce preanfi markası arasında Neve, Avalon, SSL önde gelen isimlerden birkaçıdır. "Home studio" seviyesinde ise Presonus, M-Audio, TC Electronics, Focusrite gibi markalar akla gelen ilk isimlerden birkaçıdır.

- Dönüştürücü (converter - i/o): Preanfi tarafından "line" seviyesine yükseltilen sinyali dijital veriye çeviren bileşendir. Dönüştürücüler aynı ürün içerisinde hem analogdan dijitale (A/D) hem de dijitalden analoga (D/A) çalışabildikleri gibi, bu iki işlem için farklı üniteler de gerekebilir. Sinyalin sağlıklı şekilde dijital ortama (ve dijital verinin sağlıklı şekilde audio sinyaline) çevrilebilmesi için dönüştürücüler kendi içlerinde yüksek örnekleme oranlarında (samplig rate) çalışırlar ve "anti-aliasing filter" ve zamanlama hatalarını (jitter) gidermek için çeşitli teknolojiler kullanırlar. Dönüştürücüler 2 kanallı olabilecekleri gibi çok kanallı da olabilirler. En bilinen dönüştürücü üreticilerinden birkaçı; Apogee, Lynx, Benchmark ve Crane Song'dur.

- Ses Kartı (sound card / interface): Ses kartı, tek bir ürün içinde birlikte çalışan preanfi (ya da line seviyesinde çalışan "line amp") ile A/D ve D/A dönüştürücüler bulunduran ürünlerdir. Pratik ve ekonomik oluşlarıyla, günümüzde "home studio" kavramının en önemli bileşenleri olmuşlardır. Hemen her üretici çeşitli fiyat aralıklarında çeşitli ses kartları sunmaktadırlar. Ses kartları ayrıca dinleme monitörü yöneticisi (monitör controller), yazılımsal mikser (software mixer) gibi ek özelliklere de sahip olabilmektedirler.

- Ses İşleme Yazılımı (DAW - Digital Audio Workstation): Dijital ortama aktarılan sesler sabit-diske kaydedildikten sonra DAW yazılımları ile işlenir, seviyeleri ayarlanıp birbirleri ile karıştırılabilinirler. DAW yazılımları basitçe yazılımsal mikserler ve ses işleyicileridirler. DAW yazılımları içinde çalışan programcıklar olan "plug-in'ler" ses verisinin işlenmesi için kullanılabilinirler. Günümüzde profesyonel stüdyolarda en çok rağbet gören DAW Digidesign Pro-Tools'dur. Pro-Tools'un "home studio'lar" için uyarlanmış versiyonu olan Pro-Tools LE veya Pro-Tools M-Powered'i kullanmak için Digidesgn veya M-Audio ses kartları gerekmektedir. Diğer yaygın DAW'lar Apple Logic, Steinberg Cubase ve Nuendo'dur.

- Dinleme Monitörleri: Ses kartı ya da D/A dönüştürücülerden gelen ses sinyali, dinleme monitörleri aracılığı ile önce mekanik enerjiye daha sonra da akustik enerjiye çevrilirler. Pasif dinleme monitörleri harici bir anfiye ihtiyaç duyarken, aktif dinleme monitörleri anfi ile bütünleşiktir. Genelec, Dynaudio, ADAM ve KRK en tercih edilen dinleme monitörü markalarındandır.

AZİZ BERK ERTEN’İ TANIYALIM…

1980 doğumlu olan Aziz Berk Erten, liseyi Robert Kolej; üniversiteyi Bilgi Üniversitesi Sinema ve Televizyon bölümünde okudu. Milano SAE’de ses mühendisliği diploması aldıktan sonra Türkiye’de birçok alternatif müzik grubunun prodüksiyonunda bulundu. 2007’de GRGDN ekibine katılarak, Emre Aydın “Sürpriz” ile Gripin “Dalgalandım da Duruldum” parçaları ve maNga “Şehr-i Hüzün” albümlerinde kayıt ve miks mühendisi olarak çalıştı. Halen GRGDN’de stüdyo ve konserlerde ses mühendisi olarak görev almaktadır.

Makaleyi Tavsiye Et | 0 Comments|