FİKİR VE SANAT ESERLERİ KANUNU’NDA YAPILMASI GEREKEN DEĞİŞİKLİKLER KONUSUNDA...

MESLEK BİRLİKLERİ ÇALIŞTAYI

Kültür ve Turizm Bakanlığı’nca Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nda yapılması düşünülen değişiklikle ilgili olarak meslek birliklerinden görüş talep edilmesi üzerine, bir kısım meslek birlikleri bir araya gelerek ortak bir görüş oluşturmak amacıyla, 19-20 Kasım 2009 tarihlerinde İstanbul Bilgi Üniversitesi Fikri Mülkiyet Hukuku Uygulama ve Araştırma Merkezi’nin ev sahipliğinde bir çalıştay düzenlemiştir...

Bu çalıştayda beş farklı konu ele alınarak her konu ile ilgili önerilerde bulunulmuştur. Varılan sonuçlar ve önerilerin oluşturulmasına katkı sağlayan meslek birlikleri aşağıda yer almaktadır...

I. MESLEK BİRLİKLERİNİN BİRLEŞMESİ

Görüşmeye katılan meslek birlikleri:

BİYESAM, BASYAYMESBİR, BESAM, MESAM, MSG, MÜYABİR, MÜYAP, MÜYORBİR, GESAM, SESAM, SEYAP, SETEM, SİNEBİR, BİROY, RATEM.

Meslek birliklerinin birleşmesi sorunu yukarıdaki katılımcılarla tartışılmış ve bu konuda üç farklı görüş ortaya çıkmıştır. Her görüşe iştirak eden meslek birliklerinin isimleri aşağıda sayılmıştır:

1. Her sektörde her hak grubu bazında tek MB olması, bu şekilde meslek birliklerinin adedinin 10’a indirilmesi ve bu meslek birliklerinin inisiyatifi ile belirlenecek farklı kriterler uyarınca üyeler arasında farklılaştırma yapma imkânının kanunda kabul edilmesi. Ek olarak farklılaştırma kriterlerinin ve en büyük MB bazında birleşilme usulünün geçici madde ile düzenlenmesi.

GESAM, SESAM, SEYAP, SETEM, RATEM, SİNEBİR, BİROY, MESAM, MÜYAP, MÜYORBİR, BİYESAM.

2. Her sektörde her hak grubu bazında tek MB olması bu şekilde meslek birliklerinin adedinin 10’a indirilmesi ancak üyeler arasında farklılaştırma olmaması ve en büyük MB içinde değil yeni bir MB bünyesinde birleşilmesi.

MÜYABİR VE BASYAYMESBİR.

3. Mevcut örgüt yapısının devam etmesinin sağlanması ancak tek elden hak takibi yapılması konusunda bir model geliştirilmesi (sözleşmesel bazda anlaşma veya ortak vekalet verme gibi).

MSG, BESAM.

II. ÖZEL KOPYALAMA HARCI

Görüşmeye katılan meslek birlikleri:

BASYAYMESBİR, BİYESAM, EDİSAM, YAYBİR, MESAM, MSG, MÜYABİR, MÜYAP, BİROY, SESAM, SETEM, SİNEBİR, RATEM.

Aşağıdaki hususlar, görüşmeye katılan tüm meslek birlikleri tarafından oybirliği ile kabul edilmiştir.

1) Özel kopyalama harcının mutlaka toplanması ve üyelerine dağıtmak üzere MB’ne aktarılması şarttır.

2) Özel kopyalama harcının, şahsi çoğaltım istisnasının eser sahiplerine ve bağlantılı hak sahiplerine verdiği zararların giderilmesine yönelik bir “adil bedel hakkı” olduğu yasanın ilgili maddesinde belirtilmelidir.

3) Toplanan özel kopyalama harcı tutarının ne kadarının meslek birliklerine dağıtılacağı hususu Bakanlar Kurulu kararı ile belirlenmeyip dağıtım oranının doğrudan doğruya kanun ile tespit edilmesi gerekmektedir.

4) Uluslararası uygulamalar dikkate alındığında, MB’ne dağıtılacak oranın toplanan tutarların % 80’i olması uygun görülmektedir.

5) Özel kopyalama harcı Maliye Bakanlığı eliyle toplanmalıdır. Ancak bu konudaki iş ve işlemlerin yürütülmesi ile ilgili olarak, içinde MB temsilcilerinin de bulunduğu bir “Özel Kopyalama Harcı Komisyonu” kurulmalıdır. Kopyalamaya yarayan cihazlar üzerinden yapılacak kesinti oranının azami tutarı yasayla belirlenmeli ve hangi cihazdan ne oranda kesinti yapılacağı yasayla belirlenen azami oran çerçevesinde anılan Komisyon tarafından tespit edilmelidir. Teknolojinin gelişimi karşısında kesinti oranlarının belirlenmesi konusunda esnek bir yöntem olabilmesi açısından bu sistem önerilmektedir.

Yukarıdaki sistem kurulana kadar kesinti oranı halen olduğu şekilde belirlenmeli ve toplanmalıdır.

6) Toplanan paranın sektör bazında ve her sektör içerisindeki hak grupları bazında dağıtımı konusundaki oranların nasıl belirleneceği hakkındaki genel ilkeler yönetmelikle belirlenmelidir. Özellikle kesinti yapılacak cihazlar ile ilgili eser grupları arasındaki bağlantının dikkate alınması ve dünya örneklerinin göz önünde bulundurulması hususları bu ilkeler arasında yer almalıdır. Yönetmelikle belirlenen ilkeler çerçevesinde sektör bazında ve her sektör içerisindeki hak grupları bazındaki dağıtım oranları, yukarıda kurulması önerilen Komisyon tarafından belirlenmelidir. Komisyon karar süreçleri yönetmelikte düzenlenmelidir.

7) Sektörler içerisindeki hak gruplarında birden fazla meslek birliği var ise, ilgili alan meslek birlikleri kendi aralarında dağıtım oranlarını belirlerler ve Bakanlığa (veya Komisyon’a) bildirirler.

8) Bu sistem kurulana kadar geçici süre için dağıtım oranları MB’nin mutabık kalacağı bir protokolle belirlenir ve Bakanlığa bildirilir.

9) MB’ne dağıtılana kadar özel kopyalama harçlarının % 80’i “MB Payı” adı altında Bakanlık’a ait özel bir banka hesabında toplanmalıdır.

10) Bu hesapta toplanan paralar, yukarıdaki Komisyon sistemine geçildiği takdirde o oranlarda, ve o ana kadar MB’lerinin Bakanlığa bildireceği oranlarda MB’ne dağıtılmalıdır.

III. FİKİR VE SANAT ESERLERİNDE KORSAN SORUNU

Görüşmeye katılan meslek birlikleri:

BASYAYMESBİR, BİYESAM, MESAM, MSG, MÜYAP, MÜYORBİR, GESAM SETEM, SEYAP, BİROY, SİNEBİR, SESAM, RATEM.

Görüşmeye katılan meslek birlikleri korsan sorunu ile ilgili olarak aşağıdaki hususları dile getirmişler ve sayılan tüm hususlarda oybirliği ile mutabakata varmışlardır.

1) Delil Tespiti İle İlgili Öneri

İl denetim komisyonlarının yetkisinin artırılarak umuma açık mahallerin lisanslı olup olmadığının il denetim komisyonu tarafından tespit edilmesi ve bu konuyla ilgili tutanak tutulması, ihlalin giderilmesi için süre verilerek bu süre içinde ilgili alan meslek birliklerinden lisans alınmadığı takdirde idari para cezası verileceği konusunda uyarıda bulunulması ve tutanak tutularak bunun ilgiliye tebliğ edilmesi, süre bitiminde gerekli lisansların alındığının ilgili tarafından il denetim komisyonuna tevsik edilmemesi halinde idari para cezasının kesinleşmesi, bundan sonra yapılacak denetimlerde idari para cezasının artırılması.

2) Güzel sanat eserlerinin çoğaltılabilen nüshaları (reprodüksiyonlar, fotoğraflar) zorunlu bandrole tabi olması. İstisnalarının yönetmelikle belirlenmesi.

3) İmha sorunu

68. Madde’nin 5. Fıkra’sının kaldırılarak Suç Eşyası Yönetmeliği’ndeki saklanmasındaki zor olan ürünlere ilişkin hükümlerin FSEK uyarınca ele geçirilen yasadışı nüshalara uygulanmasına ilişkin FSEK’e hüküm konulması.

4) FSEK Madde 75 Fıkra 2

75. Madde’nin 2. Fıkra’sında düzenlenen hak sahiplerine bildirimde bulunulması mecburiyeti, uygulamada fuzuli iş yüküne sebep olarak yasal takip sürecini geciktirdiğinden, bu fıkranın kaldırılması.

5) FSEK Madde 81

81. Madde’ye kolluğun resen takip yetkisi bulunduğuna dair açık hüküm eklenmesi.

6) FSEK Madde 81 Fıkra 13

81. Madde’nin 13. Fıkra’sında 71. Madde’ye atıf yapılması ve 71. Madde’nin şikayete bağlı bir suçu düzenlemesi nedeniyle, resen takip edilmesi gereken bandrol suçlarının takibinde sorun yaşanmaktadır. Şöyle ki, 71. Madde şikayete tabi olduğundan, ele geçirilen tüm materyallerin her birinin ayrı ayrı hak sahiplerinin tespit edilmesi, hepsinden mali hak belgelerinin istenmesi, şikayetçi olup olmadıklarının sorulması gibi son derece güç ve bandrol sistemini etkisizleştiren bir sonuç doğmaktadır. Bu nedenle 81/13’ün tamamen kaldırılması.

7) EK 4. Madde ile ilgili öneriler:

a) Erişim engelleme kararının internet servis sağlayıcılarına 5651 sayılı Yasa’da olduğu gibi TİB vasıtasıyla tebliğ edilmesi.

b) “İhlalin durdurulması halinde bilgi içerik sağlayıcısına yeniden servis sağlanacağı” ile ilgili düzenlemenin, “ihlalin durdurulduğunun tespitihalinde bilgi içerik sağlayıcısına yeniden servis sağlanacağı” şeklinde değiştirilmesi, böylece salt beyan üzerine servisin açılmasının önüne geçilmesi.

c) EK 4 gereği çıkması gereken yönetmeliğin çıkarılması.

IV. LİSANSLAMA İLE İLGİLİ KONULAR

Kanunda hali hazırda 41 ve 43. Madde’de yer alan umuma açık mahallerde temsil ve radyo televizyonlar yoluyla umuma iletim haklarına ek olarak aşağıdaki hakların da zorunlu toplu hak takibi sistemine dahil edilmesi, aşağıda ismi yazılı ilgili sektör meslek birlikleri tarafından önerilmektedir.

1) İLİM VE EDEBİYAT ESERLERİ

Ödünç hakkı (kütüphaneler)

Kamuya erişilebilir kılma hakkı (25/2)

EDİSAM

2) MÜZİK ESERLERİ

Yeniden iletim (Yeniden iletim hakkı, umuma iletim içerisinde olmak bakımından zaten toplu hak kapsamındadır ancak bu hususun açıkça belirtilmesinde fayda görülmektedir.)

MÜYAP, MESAM, MSG, MÜYORBİR.

3) SİNEMA ESERLERİ

41. Madde’nin 12. Fıkra’sında yer alan ve sinema eserlerini, umuma açık mahallerde temsil hakkının meslek birliği eliyle yapılması kuralının dışında bırakan hükmün kaldırılması ve buna bağlı olarak sinema eserlerinin 43. Madde kapsamında da zorunlu hak takibi içerisine alınması.

Sinema eserleri alanında eser sahipleri ve icracı sanatçıların, mali haklarını yapımcıya devretmiş olsalar dahi, sinema salonları hariç umuma açık mahallerde temsil, ilk gösterimler hariç radyo ve televizyonlar yoluyla umuma iletim ve yeniden iletim, kiralama ve ödünç verme hakları bakımından devredilemez nitelikte bir adil bedel talep etme hakkının öngörülmesi, bunun zorunlu olarak meslek birliği eliyle takip edilmesi ve adil bedelin ödenmemesi durumunda tedbir talep edilebilmesi.

Geçici madde: Kanunun yayınlandığı tarihten önce eser sahipleri ve icracı sanatçılar ile film yapımcıları arasında akdedilmiş olan hak devri ve lisans sözleşmeleri bakımından da bu hüküm uygulanır.

SESAM, SİNEBİR, BİROY, SETEM.

V. MESLEK BİRLİKLERİNİN DENETİMİ

Görüşmeye katılan meslek birlikleri:

BESAM, BİYESAM, EDİSAM, YAYBİR, MESAM, MSG, MÜYABİR, MÜYAP, MÜYORBİR, BİROY, SESAM, SETEM, SEYAP, SİNEBİR, RATEM.

Bu meslek birliklerinin tümünün üzerinde mutabakata vardığı hususlar aşağıda “oybirliği ile kabul” ibaresi ile belirtilmiştir. MB’nin farklı görüş belirtmesi durumunda, görüşler ayrı ayrı yazılarak ilgili görüşe iştirak eden MB’nin adları sayılmıştır.

Bu bölümde genel olarak FSEK’de meslek birliklerini Bakanlığın vesayetine sokan hükümler bulunduğu ve bunların kaldırılması gerektiği görüşü oybirliği ile dile getirilmiştir. Bunun somut olarak nasıl yapılabileceği ile ilgili öneriler aşağıda yer almaktadır.

1) Denetim öncelikle iç denetim şeklinde bakanlığa MB’nin kendi yapacağı raporlama yoluyla yapılmalıdır.

Oybirliği ile kabul.

2) Ayrıca MB, belirlenecek bir mali ölçüte göre büyük ölçekli ve küçük ölçekli MB olarak sınıflandırılmalıdır. Bu konuda Dernekler Kanunu’nda yer alan işletme esasına ve bilanço esasına göre defter tutacak dernekler ayrımı örnek alınabilir. Büyük ölçekli meslek birliklerinin hesapları Yeminli Mali Müşavir (YMM) tarafından, küçük ölçekli meslek birliklerinin hesapları Serbest Muhasebeci Mali Müşavir (SMMM) tarafından incelenmelidir. Bu ayrım, yapılan hesap incelemesinin meslek birliklerine olan maliyeti açısından yapılmaktadır.

BESAM ve MESAM hariç kabul.

3) Bakanlığın yapacağı denetimler periyodik rutin denetimler şeklinde olmalı ve bununla sınırlı kalmalıdır. Bakanlık “herhangi bir zamanda” denetim yapmamalıdır.

Oybirliği ile kabul.

4) Rutin denetimin hangi ilkelere göre yapılacağı, Bakanlık’ın hangi belgelerden kopya alabileceği belirlenmelidir.

Oybirliği ile kabul.

5) Bu rutin denetimlerde mevzuata veya MB genel kurul kararlarına herhangi bir aykırılık veya suistimal tespit edildiği takdirde Bakanlığın başvurabileceği yaptırımlar tartışılmış ve Bakanlığın, seçimle iş başına getirilmiş kişilere işten el çektiremeyeceği oy birliği ile kabul edilmiştir.

Bunun dışında, bir grup MB, Bakanlığın olağanüstü genel kurula davet etme yetkisinin devamını kabul etmiştir (YAYBİR, EDİSAM, SEYAP, SETEM, MSG, RATEM, BİYESAM, SESAM, MÜYAP, MÜYABİR).

Diğer Meslek Birlikleri ise, zaten MB üyelerinin % 20’sinin olağanüstü GK’u davet etme yetkisi olduğundan hareketle, Bakanlığın böyle bir zorlayıcı davette bulunamayacağı, bu durumda Bakanlığın ancak yargıya başvurabileceği görüşündedir (MESAM, BESAM, SİNEBİR, BİROY).

6) Bireylerin Bakanlığa yaptığı şikayetler neticesinde MB’ne her şikayette denetleme ekipleri gönderilmesi MB tarafından eleştirilmiştir. Bu durumun MB’nin işleyişine engel olduğu dile getirilmiştir. Bu hususta ifade edilen görüşler aşağıdaki gibidir:

a. Bakanlık her şikayet için işlem yapmamalıdır. Bakanlık kendisine gelen şikayetleri periyodik rutin denetimlerinde ele almalı veya gerekli görülüyorsa mahkemeye gitmelidir (MÜYAP, MÜYORBİR, MÜYABİR, BİROY, SİNEBİR, BESAM, EDİSAM, RATEM).

b. Bakanlık öncelikle şikayet konusunu MB’ne bildirmeli ve şikayetle ilgili açıklama ve bilgi talep etmelidir. Bu bilgilerle tatmin olmazsa Bakanlık kendi uzmanları eliyle veya özel denetçi eliyle incelettirmeli veya mahkemeye gitmelidir (SETEM, MSG, MÜYABİR, SEYAP).

c. Bakanlık bir şikayet mercii değildir. Herhangi bir şikayet durumunda, Bakanlık şikayetle ilgili işlem yapmamalı, ilgili bireyi MB’ne yönlendirerek, sorunun MB’nin iç mekanizmaları çerçevesinde çözümlenmesi yoluna gidilmelidir. MB kendi çözümünü bulamazsa şikayet eden birey mahkemeye gidebilir (MESAM).

7) Denetimin ve MB’nin işleyişi ile ilgili ilkeler tüzükle değil yönetmelikle belirlenmelidir. Konunun ana ilkeleri kanunda bulunmalıdır ama detayları tüzük değil yönetmelikte bulunmalıdır.

Oybirliği ile kabul.

8) Şeffaflığın sağlanması açısından, yukarıda bahsedilen YMM SMMM raporları ilgili MB tarafından internet sitesinde duyurulup duyurulmaması gerektiği tartışılmıştır. Bu konuda bir grup MB (SEYAP, MSG, SETEM, MÜYABİR, BİROY) duyurunun yapılması gerektiği, bir grup MB (MESAM, MÜYAP, MÜYORBİR, BESAM, RATEM, BİYESAM, SESAM) ise böyle bir düzenlemeye gerek olmadığı görüşündedir.

9) Yine bazı MB’leri, MB aleyhine açılan davalardan üyelerin haberdar edilmesi gerektiği görüşündedir (SEYAP, MÜYABİR, MSG).

VI. DİĞER KONULAR

Görüşmeye katılan meslek birlikleri:

BİYESAM, BASYAYMESBİR, GESAM, MSG, MESAM, MÜYAP, MÜYORBİR, SEYAP, SETEM, BİROY, SİNEBİR, SESAM, RATEM.

1) FSEK Madde 18 Fıkra 2

Sinema alanında senaryo, animasyon gibi ekip halinde yapılan çalışmalarda, bu kişiler maaşla çalıştığı için işten çıkarılması ve eserle bağlantılarının kopartılarak haklarını yitirmeleri söz konusu olmaktadır. Sinema eserlerinde eserin ortaya çıkmasından sonra da bunların işlenerek kök eserden ileride büyük faydalar kazanılması söz konusu olduğundan, eser sahibinin hizmet akdinin sona erdirilmesi durumunda, eserin işlenmesi yoluyla gelecekte edinilecek faydalar işverene kalmakta, eser sahibinin mali ve manevi hakları da bu yolla ihlal edilmektedir. Sinema eserlerinin gösterdiği bu özellik nedeniyle 18. Madde’nin 2. Fıkra’sının sonuna “Sinema eseri ile ilgili haklar saklıdır.” şeklinde bir ekleme yapılmalıdır.

Oybirliği ile kabul.

2) FSEK EK Madde 2

Ek 2. Madde son paragrafta eser sahibi tanımındaki değişikliğin 12.6.1995 tarihinden sonra yapımına başlanan eserler için uygulanacağı hükmünün kaldırılması.

SETEM, SİNEBİR, BİROY.

Not: Yrd. Doç. Dr. Gül Okutan Nilsson’a, Eda Çataklar’a ve Bilgi Üniversitesi Fikri Mülkiyet Hukuku Uygulama ve Araştırma Merkezi’ne katkıları nedeniyle teşekkür ederiz.

Yazılımın ayrı bir alan olması kaydıyla kabul etmektedir.

İlim ve edebiyat eserleri ile ilgili olarak yalnızca EDİSAM toplantıya katılmıştır.

Ayrı görüş: BESAM YMM/SMMM denetiminin zorunlu olmaması, ihtiyari olması gerektiği görüşündedir. MESAM böyle bir ayrım yapılmaması gerektiği, tüm meslek birliklerinin hesaplarının ya YMM ya SMMM tarafından incelenmesi gerektiği görüşündedir.

SETEM ayrıca geçici yönetim kurulu oluşturulmasını önermiştir.

SEYAP ayrıca Bakanlığın denetleme raporlarının da internetten duyurulması gerektiği görüşündedir.

Makaleyi Tavsiye Et | 0 Comments|